15 juni 2005
De bibliotheek meer dan een Gateway, over de toekomst van de Universiteitsbibliotheek Utrecht
De intentie was wonderschoon, drie filosofen waren gevraagd een gefilmde impressie te geven van de bibliotheek. Door het programma heen zouden deze 10 minuten durende filmpjes getoond worden. Helaas werd het een vertoning van het falen der techniek. Het publiek in de zaal was getuige van een steeds zenuwachtiger wordende DVD-operator. Hij bleef vooruit spoelen, achteruit spoelen en verkeerde filmpjes starten. Kortom medelijden in de zaal over zijn niet benijdenswaardige rol. We hebben uiteindelijk twee filmpjes mogen zien, waarvan vooral de eerste indruk op mij heeft gemaakt. Dat filmpje begon met de visie van Jorge Luis Borges op de bibliotheek en eindigde met de Poëzie van de genetica, de letters C,T,G en A.
De aftrap van deze dag werd gegeven door een lid van het college van bestuur die in een rap verhaal van 10 minuten liet blijken dat hij zeer nauw betrokken was bij de tot stand koming van de bibliotheek, en zich zeer bewust was van de enorme verandering in het informatielandschap. Desondanks is er in Utrecht voor gekozen om een monumentaal gebouw neer te zetten. De reden is dat Utrecht een Universiteit heeft, en bijvoorbeeld het dichtbij gelegen Amersfoort niet. Het Utrechtse stadsbestuur heeft in de 17e eeuw zeer voortvarend een bibliotheek in het leven geroepen, en dat was vervolgens aanleiding voor de Provincie om in de stad Utrecht een Universiteit te vestigen. De bibliotheek als centrum van de Universiteit……
Bas Savenije was de eerste echt feestredenaar. Zijn verhaal concentreerde zich vooral op de veranderde rol van de bibliotheek in het informatielandschap. De toegenomen hoeveelheid informatie en vooral in elektronische vorm, die overal en altijd toegankelijk is, zijn sporen trekt. De bibliotheek wordt voor de gebruiker een persoonlijke (e-)bibliotheek die niet meer gebonden is aan een gebouw, of magazijn voor boeken en tijdschriften. De bibliothecaris van de UVA (Nol Verhagen) deed zich meteen gelden: “Maar Bas waarom dan zo’n duur gebouw neergezet”. Overigens nam Verhagen ongeveer vijf minuten de tijd om dit punt te maken. Volgens Savenije waren daar de volgende sprekers voor. Hij zou anders het gras voor hun voeten wegmaaien.
Prof. Andrew McDonald van University of East London, gaf vervolgens ook volop antwoord op de vraag van Verhagen. De “Library as place” was eigenlijk het thema van zijn betoog. Een geestige Engelsman die een goed verhaal afleverde, kon boeien en een goed gevoel voor humor bleek te bezitten. Met glans de beste spreker die ik deze dag mocht beluisteren. De centrale rol van de bibliotheek is die van “learning space”. Geen “teaching”, maar “learning”. De bibliotheek moet de juiste mix bezitten van boeken, ICT en mensen. Vooral de mensen zijn belangrijk, terwijl die soms juist vergeten worden. In zijn specifieke geval denken ze zelfs aan “ethnic spaces”. Zijn universiteit in East London, kent zeer diverse groepen van verschillende culturele achtergrond, die zich lang niet altijd thuis zullen voelen in een overwegend “white mens, arian, vision of space”. Zijn betoog werd gelardeerd met veel plaatjes van bibliotheek interieurs die allerlei stemmingen en visies vertegenwoordigden. Deed mijn even denken aan het feit dat we als de wiedeweerga eens goed moeten gaan fotograferen in onze bestaande bibliotheken voordat die allemaal opgeheven zijn.
Derk Haank (ex. Elsevier, ex. De Graafschap, nu CEO Springer/Kluwer) was blijkbaar uitgenodigd voor een gesproken column, hetgeen niet uit het programma op te maken viel, maar licht van gewicht was het zeker. Zijn boodschap, over concurrentie, competitie en bibliotheken was vooral om te concurreren – op leven en dood - met de onderzoeksgroepen om de laatste euro uit het budget van de RvB. We moeten vooral niet concurreren met hem en de rest van de uitgevers, die we lachend de zuurverdiende euro’s in de schoot moeten werpen. Want uitgevers en bibliotheken zijn niet elkaars concurrenten. Het was licht en luchtig en aan het einde kwam er nog zowaar een volgend hanengevecht op de planken. Nol Verhagen solliciteerde openlijk naar een compliment van Haank dat hij de onderhandelingen tussen UKB en Springer tot een goed einde had gebracht. En Haank, die was niet gekomen om zich in de kaarten te laten kijken of visionair te spelen, wilde die veer best wel in een openstaande kont steken. Verder vonden deze hanen het vooral nodig om te bakkeleien over de roklengte van de dames bij de VU en UVA ergens in een grijs verleden. Genant was het baltsgedrag tussen deze twee kemphanen op dit podium wel.
De een na laatste spreker die ik nog heb kunnen bijwonen was Ysbrand van der Veen. Hij is technisch adviseur bij Surf, en werkt bij KPN. Onduidelijk sprekend, leek hij vooral zichzelf in de schijnwerpers te willen zetten als adviseur voor bibliotheken. Met zijn hulp kunnen bibliotheken hun visies op taken en verplichtingen omzetten naar strak geleide ICT bedrijven waarbij de verschillen tussen de diverse UB’s, eigenlijk zo snel mogelijk beslecht dienen te worden. O, ja, en misschien wel van Surf de enige echte Nederlandse UB te maken. Dat zou naadloos aansluiten op het uitvoeren van de UKB licentie overeenkomsten en de DARE repositories. Hij was een beetje gefrustreerd omdat hij via de (U-)bibliotheken niet een boekje kon vinden dat zich in de privé-collectie van Albert Heijn bevindt. Verder moesten bibliotheken stoppen met metadateren (klasseren en rubriceren) want dat moeten de auteurs zelf maar doen. Iedereen moet dat eigenlijk doen en natuurlijk meteen in XML. Van geen enkele UB kon hij een strategisch plan vinden, die waren er vast ook niet. Hij had nog wel een visie op het tot stand komen van die strategische plannen waarbij we vooral een scenario model moesten volgen, we konden daarbij wat leren van de aanpak van Surf. En verder moeten alle UB’s onderdeel worden van de facilitaire bedrijven van de universiteiten vanwege de cruciale rol die ICT voor een bibliotheek speelt. Was volgens hem ook nergens gedaan. Kortom misschien zaten er krenten in zijn pap, maar de ongeïnformeerdheid omtrent UB’s maakte het lastig naar die krenten te gaan zoeken.
Natalia Grygeirczyk van de UBU zelf hield een tamelijk obligaat verhaal waarin slechts spanning zat in het feit dat bibliotheken nu ook echt marketeers aan moesten nemen, om de bibliotheek op de kaart te zetten. Met een gebouw zoals dat in Utrecht zet je jezelf trouwens automatisch al op de kaart. Tegelijkertijd echter, wenste ze dat bibliotheken als organisaties sterk op de achtergrond moesten blijven, onzichtbaar moesten zijn voor de eindgebruikers. Ik denk zelf dat, dat niet zo’n sterke filosofie is. Bibliotheken moeten, zo lijkt mij, wel degelijk aan “branding” doen. Afijn, Natalia draaide de folder van de publieksdiensten netjes af, zonder daarbij verder in veel voetangels te trappen.
De bibliotheek als gebouw. Wat vind ik daar dan van. Het symposium was die dag, vanwege de grote opkomst in een ander gebouw ……. het Educatorium. In de lunchpauze ben ik er gaan kijken, een majestueus zwart gebouw. De vergelijking met de zwarte doos van een vliegtuig gaat mank. De bibliotheek herbergt wel een vracht aan informatie, maar een zwarte doos is in werkelijkheid oranje. Toch moet je er wel even aan denken wanneer je het zo ziet. Hoewel zwart zo donker lijkt, wordt er binnen op prachtige wijze gespeeld met licht en contrasten. Het geheel maakt een overweldigende indruk. Natuurlijk zijn er minpuntjes. Bij een trap vroeg ik me af of de treden werkelijk zo scheef gepland waren, hetgeen een constructiefoutje bleek. De balies zijn nu nog mooi, en steken vrolijk rood af, maar de vraag is of ze zo lang mooi blijven. Bijzonder mooi waren de 500 uniforme PC werkplekken verspreid door het gebouw: kleine dozen met 19” strakke, platte, zwarte monitoren op witte tafels. En ze waren alle vijfhonderd bezet in de middagpauze. Trouwens ongelofelijk veel studenten werkten vanaf hun USB-stick. Een geluid in de bibliotheek dat bij mij de meeste indruk wekte was het geluid van zo’n zestig handen die over toetsenborden jaagden, bij sommige concentraties van werkplekken. Dat geratel. Ook dat hoort bij een moderne bibliotheek.
De aftrap van deze dag werd gegeven door een lid van het college van bestuur die in een rap verhaal van 10 minuten liet blijken dat hij zeer nauw betrokken was bij de tot stand koming van de bibliotheek, en zich zeer bewust was van de enorme verandering in het informatielandschap. Desondanks is er in Utrecht voor gekozen om een monumentaal gebouw neer te zetten. De reden is dat Utrecht een Universiteit heeft, en bijvoorbeeld het dichtbij gelegen Amersfoort niet. Het Utrechtse stadsbestuur heeft in de 17e eeuw zeer voortvarend een bibliotheek in het leven geroepen, en dat was vervolgens aanleiding voor de Provincie om in de stad Utrecht een Universiteit te vestigen. De bibliotheek als centrum van de Universiteit……
Bas Savenije was de eerste echt feestredenaar. Zijn verhaal concentreerde zich vooral op de veranderde rol van de bibliotheek in het informatielandschap. De toegenomen hoeveelheid informatie en vooral in elektronische vorm, die overal en altijd toegankelijk is, zijn sporen trekt. De bibliotheek wordt voor de gebruiker een persoonlijke (e-)bibliotheek die niet meer gebonden is aan een gebouw, of magazijn voor boeken en tijdschriften. De bibliothecaris van de UVA (Nol Verhagen) deed zich meteen gelden: “Maar Bas waarom dan zo’n duur gebouw neergezet”. Overigens nam Verhagen ongeveer vijf minuten de tijd om dit punt te maken. Volgens Savenije waren daar de volgende sprekers voor. Hij zou anders het gras voor hun voeten wegmaaien.
Prof. Andrew McDonald van University of East London, gaf vervolgens ook volop antwoord op de vraag van Verhagen. De “Library as place” was eigenlijk het thema van zijn betoog. Een geestige Engelsman die een goed verhaal afleverde, kon boeien en een goed gevoel voor humor bleek te bezitten. Met glans de beste spreker die ik deze dag mocht beluisteren. De centrale rol van de bibliotheek is die van “learning space”. Geen “teaching”, maar “learning”. De bibliotheek moet de juiste mix bezitten van boeken, ICT en mensen. Vooral de mensen zijn belangrijk, terwijl die soms juist vergeten worden. In zijn specifieke geval denken ze zelfs aan “ethnic spaces”. Zijn universiteit in East London, kent zeer diverse groepen van verschillende culturele achtergrond, die zich lang niet altijd thuis zullen voelen in een overwegend “white mens, arian, vision of space”. Zijn betoog werd gelardeerd met veel plaatjes van bibliotheek interieurs die allerlei stemmingen en visies vertegenwoordigden. Deed mijn even denken aan het feit dat we als de wiedeweerga eens goed moeten gaan fotograferen in onze bestaande bibliotheken voordat die allemaal opgeheven zijn.
Derk Haank (ex. Elsevier, ex. De Graafschap, nu CEO Springer/Kluwer) was blijkbaar uitgenodigd voor een gesproken column, hetgeen niet uit het programma op te maken viel, maar licht van gewicht was het zeker. Zijn boodschap, over concurrentie, competitie en bibliotheken was vooral om te concurreren – op leven en dood - met de onderzoeksgroepen om de laatste euro uit het budget van de RvB. We moeten vooral niet concurreren met hem en de rest van de uitgevers, die we lachend de zuurverdiende euro’s in de schoot moeten werpen. Want uitgevers en bibliotheken zijn niet elkaars concurrenten. Het was licht en luchtig en aan het einde kwam er nog zowaar een volgend hanengevecht op de planken. Nol Verhagen solliciteerde openlijk naar een compliment van Haank dat hij de onderhandelingen tussen UKB en Springer tot een goed einde had gebracht. En Haank, die was niet gekomen om zich in de kaarten te laten kijken of visionair te spelen, wilde die veer best wel in een openstaande kont steken. Verder vonden deze hanen het vooral nodig om te bakkeleien over de roklengte van de dames bij de VU en UVA ergens in een grijs verleden. Genant was het baltsgedrag tussen deze twee kemphanen op dit podium wel.
De een na laatste spreker die ik nog heb kunnen bijwonen was Ysbrand van der Veen. Hij is technisch adviseur bij Surf, en werkt bij KPN. Onduidelijk sprekend, leek hij vooral zichzelf in de schijnwerpers te willen zetten als adviseur voor bibliotheken. Met zijn hulp kunnen bibliotheken hun visies op taken en verplichtingen omzetten naar strak geleide ICT bedrijven waarbij de verschillen tussen de diverse UB’s, eigenlijk zo snel mogelijk beslecht dienen te worden. O, ja, en misschien wel van Surf de enige echte Nederlandse UB te maken. Dat zou naadloos aansluiten op het uitvoeren van de UKB licentie overeenkomsten en de DARE repositories. Hij was een beetje gefrustreerd omdat hij via de (U-)bibliotheken niet een boekje kon vinden dat zich in de privé-collectie van Albert Heijn bevindt. Verder moesten bibliotheken stoppen met metadateren (klasseren en rubriceren) want dat moeten de auteurs zelf maar doen. Iedereen moet dat eigenlijk doen en natuurlijk meteen in XML. Van geen enkele UB kon hij een strategisch plan vinden, die waren er vast ook niet. Hij had nog wel een visie op het tot stand komen van die strategische plannen waarbij we vooral een scenario model moesten volgen, we konden daarbij wat leren van de aanpak van Surf. En verder moeten alle UB’s onderdeel worden van de facilitaire bedrijven van de universiteiten vanwege de cruciale rol die ICT voor een bibliotheek speelt. Was volgens hem ook nergens gedaan. Kortom misschien zaten er krenten in zijn pap, maar de ongeïnformeerdheid omtrent UB’s maakte het lastig naar die krenten te gaan zoeken.
Natalia Grygeirczyk van de UBU zelf hield een tamelijk obligaat verhaal waarin slechts spanning zat in het feit dat bibliotheken nu ook echt marketeers aan moesten nemen, om de bibliotheek op de kaart te zetten. Met een gebouw zoals dat in Utrecht zet je jezelf trouwens automatisch al op de kaart. Tegelijkertijd echter, wenste ze dat bibliotheken als organisaties sterk op de achtergrond moesten blijven, onzichtbaar moesten zijn voor de eindgebruikers. Ik denk zelf dat, dat niet zo’n sterke filosofie is. Bibliotheken moeten, zo lijkt mij, wel degelijk aan “branding” doen. Afijn, Natalia draaide de folder van de publieksdiensten netjes af, zonder daarbij verder in veel voetangels te trappen.
De bibliotheek als gebouw. Wat vind ik daar dan van. Het symposium was die dag, vanwege de grote opkomst in een ander gebouw ……. het Educatorium. In de lunchpauze ben ik er gaan kijken, een majestueus zwart gebouw. De vergelijking met de zwarte doos van een vliegtuig gaat mank. De bibliotheek herbergt wel een vracht aan informatie, maar een zwarte doos is in werkelijkheid oranje. Toch moet je er wel even aan denken wanneer je het zo ziet. Hoewel zwart zo donker lijkt, wordt er binnen op prachtige wijze gespeeld met licht en contrasten. Het geheel maakt een overweldigende indruk. Natuurlijk zijn er minpuntjes. Bij een trap vroeg ik me af of de treden werkelijk zo scheef gepland waren, hetgeen een constructiefoutje bleek. De balies zijn nu nog mooi, en steken vrolijk rood af, maar de vraag is of ze zo lang mooi blijven. Bijzonder mooi waren de 500 uniforme PC werkplekken verspreid door het gebouw: kleine dozen met 19” strakke, platte, zwarte monitoren op witte tafels. En ze waren alle vijfhonderd bezet in de middagpauze. Trouwens ongelofelijk veel studenten werkten vanaf hun USB-stick. Een geluid in de bibliotheek dat bij mij de meeste indruk wekte was het geluid van zo’n zestig handen die over toetsenborden jaagden, bij sommige concentraties van werkplekken. Dat geratel. Ook dat hoort bij een moderne bibliotheek.
