18 december 2008
De bibliotheek als uitgever op de blogkermis
Het is alweer die tijd dat de inzendingstermijn van de, ondertussen alweer de derde, biblioblogkermis nadert. Ik heb verzaakt bij de tweede blogkermis, maar hier wil ik het weer goed maken, en mijn bijdrage leveren aan het feest dat blogkermis heet.
Overigens als kleine tip tussendoor voor 23 dingen bloggers die er over dubben om door te gaan met bloggen, of nieuwe bibliobloggers in het algemeen. Een blogkermis biedt goede mogelijkheden om je weblog onder de aandacht te brengen van potentiële lezers. Via de trackbacks in de originele post en de linkbacks straks in de samenvatting wordt je blog weer een stukje beter bekend. Kortom grijpt die kans! Je hebt nog een dag of wat, Annemarie gaat toch pas dit weekend haar samenvatting schrijven.
Op de derde blogkermis doet Annemarie de volgende oproep vanaf haar zeepkist
Bibliotheken die consumeren of produceren vraag ik me af? Wat consumeren bibliotheken dan? Of produceren we?
Laat ik het consumeren eerst maar heel simpel afdoen met het inkopen van content voor onze eigen organisatie. Content voor de bibliotheek is in deze in de klassieke zin het inkopen van documentaire informatie voor de eigen organisatie, medewerkers en studenten. Het kan gaan om boeken, bibliografische bestanden –daar denk je al niet eens meer aan tijdschriften- en tijdschriften. Natuurlijk is mettertijd de drager van deze materialen veranderd, maar het gaat nog steeds om de inhoud. Als laatste grote verandering bij deze content is hier de digitalisering van boeken. Uitgevers en bibliotheken zijn hier in samenspraak met onze gebruikers op zoek naar het beste business- en uitgeefmodel om het wetenschappelijke boek ook in digitale vorm aan te bieden.
We consumeren al die informatie niet, net zo min als we het op zijn wetenschappelijke merites kunnen beoordelen. Wel is inkopen van deze materialen zodanig specialistisch werk dat we hier een team van domeindeskundigen voor in dienst hebben. Anders zou dit onderdeel van de bibliotheekorganisatie misschien net zo goed kunnen thuishoren bij de afdeling inkoop van de Universiteit.
Wanneer je de content hebt ingekocht begint eigenlijk het volgende bibliotheek kunstje. Ontsluiten en beschikbaar stellen. Dat is allebei enorm veranderd de laatste tijd, zeker wat betreft de digitale versies van al onze documenten, maar bij lange na niet ver genoeg. Bibliotheken zitten wat ontsluiting en beschikbaarstelling enorm gevangen in het Digital Rights Management web, het auteurs- en databankrechten mijnenveld of anders wel de uiterst restrictieve licentiemodellen gevangen. We beschikken niet over de data, maar slechts flinterdunne metadata. We hebben ons zelf gevangen in ouderwetse standaarden die stammen uit de jaren '60 van de vorige eeuw voor het uitwisselen van die schamele metadata, waarin bijvoorbeeld niet voorzien is in het uitwisselen van linkjes naar de vrij toegankelijke content. Maar daar ging deze post niet over.
Consumeerderen
Sinds we in 2000 zijn begonnen met onze eerste big-deal voor elektronische tijdschriften, is onze titelbestand aan tijdschriften enorm toegenomen. We zitten nu ergens tussen de 10 of 11000 tijdschriften, maar in werkelijkheid is dat hoger. Via de 'knowledgebase' van onze URL resolver hebben we ook gemakkelijk toegang tot alle 3800 DOAJ tijdschriften, die we slechts deels gecatalogiseerd hebben.
We hebben tegenwoordig toegang tot zoveel tijdschriften dat we het niet eens meer compleet gecatalogiseerd hebben. Begrippen als de collectie zijn sinds de big deals aan inflatie onderhevig. De catalogus als complete beschrijving van je bezit is daarmee ook achterhaald. Neem daar nog eens bij dat de meeste tijdschriften op zichzelf weer een stevige groei laten zien in volumes, issues en pagina's per artikel die er uitgegeven worden omdat elektronische opslag en distributiekosten niet meer limiterend zijn.
Je kunt dus veilig beweren dat we als bibliotheek onze gebruikers in staat stellen te consumeerderen. En wanneer we naar de statistieken van de elektronische bronnen kijken kun je stellen dat ze dat op grote schaal doen. Toch laat een recent artikel in Science zien dat wetenschappers eigenlijk niet meer van deze informatie explosie gebruik maken, maar steeds minder van alleen de meest recente artikelen raadplegen (Evans, 2008).
Produceren
Zijn er ook bibliotheken die produceren? In mijn wereld, die van de wetenschappelijke bibliotheken kijk je onmiddellijk naar de universiteitsuitgeverijen. De university presses zijn meestal zelfstandig opererende bedrijven, maar wel met korte lijntjes naar de bibliotheek. De waarheid gebiedt om te zeggen dat ze in de meeste gevallen zijn omgevallen, of op zijn minst kwijnende zijn. Slechts een enkele die nog overleeft. Toch is het produceren weer op een andere manier teruggekomen bij de bibliotheek. De repositories zijn hiervan het grote voorbeeld.
Repositories –goed Engels voor digitale archieven van alle publicaties van de wetenschappers aan de universiteit- zijn het antwoord van universiteitsbibliotheken op de teloorgang van de universitaire uitgeverijen. Door middel van de repositories hebben wetenschappelijke bibliotheken een prachtige nieuwe taak op zich genomen. Deze taak behelst de omgekeerde informatiestroom van het consumeren. Het gaat erom de informatie van binnen naar buiten brengen. Eigenlijk een geheel nieuwe taak die een interessante uitdaging lijkt in het gedigitaliseerde informatielandschap.
We staan slechts in de kinderschoenen met het ontwikkelen en vullen van onze repositories. Iedere universiteitsbibliotheek doet dat op zich zelf met eigen methoden, maar gelukkig zijn hier wel al betere standaarden om informatie te delen of te aggregeren. Van de lokale repository via Dare naar Europeana lijkt een kleine stap maar bleek toch weerbarstiger. Toch heeft de universiteit van St. Gallen in zijn uppie een zoekmachine ontwikkeld die van de rijkdom van al deze repositories optimaal gebruik maakt. Helaas, erg onbekend en dus nog minder bemind.
In Wageningen zijn we heel druk met het inzetten van de repository voor de komende onderzoeksevaluatie. Een bibliotheekrol die volop nieuwe kansen biedt en ik tot nu toe alleen in Zweden ben tegengekomen.
In conclusie
We zijn wat betreft het inkopen van nieuwe materialen in het nieuwe gedigitaliseerde informatielandschap om onze oren geslagen met een enorme informatie-explosie, waardoor we onze gebruikers in staat stellen te consumeerderen. Alleen gebeurt dat minder dan verwacht. Waarschijnlijk omdat we qua ontsluiting en beschikbaarstelling nog werken met technieken uit de vorige eeuw.
Waar wetenschappelijke bibliotheken zich bezighouden met produceren van informatie gaat het meestal om nieuwe digitale diensten gebaseerd op repositories. Deze repositories zijn echter nog maar een begin van een heel nieuw palet aan mogelijkheden voor bibliotheken.
Kortom er is zat werk aan de winkel.
Literatuur:
Evans, J. A. (2008). Electronic Publication and the Narrowing of Science and Scholarship. Science 321(5887): 395-394. http://dx.doi.org/10.1126/science.1150473 (restricted access)
Overigens als kleine tip tussendoor voor 23 dingen bloggers die er over dubben om door te gaan met bloggen, of nieuwe bibliobloggers in het algemeen. Een blogkermis biedt goede mogelijkheden om je weblog onder de aandacht te brengen van potentiële lezers. Via de trackbacks in de originele post en de linkbacks straks in de samenvatting wordt je blog weer een stukje beter bekend. Kortom grijpt die kans! Je hebt nog een dag of wat, Annemarie gaat toch pas dit weekend haar samenvatting schrijven.
Op de derde blogkermis doet Annemarie de volgende oproep vanaf haar zeepkist
Bibliotheeklanders zijn heel goed in consumeren van informatie. We zijn goed in het geven van een oordeel, beoordelen en het vinden van onze weg. Maar we zijn veel minder goed in het produceren van eigen content of in het vertalen van content naar onze eigen versie daarvan. Is deze cultuuromslag nodig om aansluiting te krijgen bij onze veeleisende klanten en wie zou dat moeten doen? Moeten we dat überhaupt wel doen?
Of is het juist nodig om te zoeken naar partners in crime die die slag al gemaakt hebben?
Ofwel: moeten we consuminderen, produmeerderen of zijn er nog andere opties die er voor ons liggen?
Bibliotheken die consumeren of produceren vraag ik me af? Wat consumeren bibliotheken dan? Of produceren we?
Laat ik het consumeren eerst maar heel simpel afdoen met het inkopen van content voor onze eigen organisatie. Content voor de bibliotheek is in deze in de klassieke zin het inkopen van documentaire informatie voor de eigen organisatie, medewerkers en studenten. Het kan gaan om boeken, bibliografische bestanden –daar denk je al niet eens meer aan tijdschriften- en tijdschriften. Natuurlijk is mettertijd de drager van deze materialen veranderd, maar het gaat nog steeds om de inhoud. Als laatste grote verandering bij deze content is hier de digitalisering van boeken. Uitgevers en bibliotheken zijn hier in samenspraak met onze gebruikers op zoek naar het beste business- en uitgeefmodel om het wetenschappelijke boek ook in digitale vorm aan te bieden.
We consumeren al die informatie niet, net zo min als we het op zijn wetenschappelijke merites kunnen beoordelen. Wel is inkopen van deze materialen zodanig specialistisch werk dat we hier een team van domeindeskundigen voor in dienst hebben. Anders zou dit onderdeel van de bibliotheekorganisatie misschien net zo goed kunnen thuishoren bij de afdeling inkoop van de Universiteit.
Wanneer je de content hebt ingekocht begint eigenlijk het volgende bibliotheek kunstje. Ontsluiten en beschikbaar stellen. Dat is allebei enorm veranderd de laatste tijd, zeker wat betreft de digitale versies van al onze documenten, maar bij lange na niet ver genoeg. Bibliotheken zitten wat ontsluiting en beschikbaarstelling enorm gevangen in het Digital Rights Management web, het auteurs- en databankrechten mijnenveld of anders wel de uiterst restrictieve licentiemodellen gevangen. We beschikken niet over de data, maar slechts flinterdunne metadata. We hebben ons zelf gevangen in ouderwetse standaarden die stammen uit de jaren '60 van de vorige eeuw voor het uitwisselen van die schamele metadata, waarin bijvoorbeeld niet voorzien is in het uitwisselen van linkjes naar de vrij toegankelijke content. Maar daar ging deze post niet over.
Consumeerderen
Sinds we in 2000 zijn begonnen met onze eerste big-deal voor elektronische tijdschriften, is onze titelbestand aan tijdschriften enorm toegenomen. We zitten nu ergens tussen de 10 of 11000 tijdschriften, maar in werkelijkheid is dat hoger. Via de 'knowledgebase' van onze URL resolver hebben we ook gemakkelijk toegang tot alle 3800 DOAJ tijdschriften, die we slechts deels gecatalogiseerd hebben.
We hebben tegenwoordig toegang tot zoveel tijdschriften dat we het niet eens meer compleet gecatalogiseerd hebben. Begrippen als de collectie zijn sinds de big deals aan inflatie onderhevig. De catalogus als complete beschrijving van je bezit is daarmee ook achterhaald. Neem daar nog eens bij dat de meeste tijdschriften op zichzelf weer een stevige groei laten zien in volumes, issues en pagina's per artikel die er uitgegeven worden omdat elektronische opslag en distributiekosten niet meer limiterend zijn.
Je kunt dus veilig beweren dat we als bibliotheek onze gebruikers in staat stellen te consumeerderen. En wanneer we naar de statistieken van de elektronische bronnen kijken kun je stellen dat ze dat op grote schaal doen. Toch laat een recent artikel in Science zien dat wetenschappers eigenlijk niet meer van deze informatie explosie gebruik maken, maar steeds minder van alleen de meest recente artikelen raadplegen (Evans, 2008).
Produceren
Zijn er ook bibliotheken die produceren? In mijn wereld, die van de wetenschappelijke bibliotheken kijk je onmiddellijk naar de universiteitsuitgeverijen. De university presses zijn meestal zelfstandig opererende bedrijven, maar wel met korte lijntjes naar de bibliotheek. De waarheid gebiedt om te zeggen dat ze in de meeste gevallen zijn omgevallen, of op zijn minst kwijnende zijn. Slechts een enkele die nog overleeft. Toch is het produceren weer op een andere manier teruggekomen bij de bibliotheek. De repositories zijn hiervan het grote voorbeeld.
Repositories –goed Engels voor digitale archieven van alle publicaties van de wetenschappers aan de universiteit- zijn het antwoord van universiteitsbibliotheken op de teloorgang van de universitaire uitgeverijen. Door middel van de repositories hebben wetenschappelijke bibliotheken een prachtige nieuwe taak op zich genomen. Deze taak behelst de omgekeerde informatiestroom van het consumeren. Het gaat erom de informatie van binnen naar buiten brengen. Eigenlijk een geheel nieuwe taak die een interessante uitdaging lijkt in het gedigitaliseerde informatielandschap.
We staan slechts in de kinderschoenen met het ontwikkelen en vullen van onze repositories. Iedere universiteitsbibliotheek doet dat op zich zelf met eigen methoden, maar gelukkig zijn hier wel al betere standaarden om informatie te delen of te aggregeren. Van de lokale repository via Dare naar Europeana lijkt een kleine stap maar bleek toch weerbarstiger. Toch heeft de universiteit van St. Gallen in zijn uppie een zoekmachine ontwikkeld die van de rijkdom van al deze repositories optimaal gebruik maakt. Helaas, erg onbekend en dus nog minder bemind.
In Wageningen zijn we heel druk met het inzetten van de repository voor de komende onderzoeksevaluatie. Een bibliotheekrol die volop nieuwe kansen biedt en ik tot nu toe alleen in Zweden ben tegengekomen.
In conclusie
We zijn wat betreft het inkopen van nieuwe materialen in het nieuwe gedigitaliseerde informatielandschap om onze oren geslagen met een enorme informatie-explosie, waardoor we onze gebruikers in staat stellen te consumeerderen. Alleen gebeurt dat minder dan verwacht. Waarschijnlijk omdat we qua ontsluiting en beschikbaarstelling nog werken met technieken uit de vorige eeuw.
Waar wetenschappelijke bibliotheken zich bezighouden met produceren van informatie gaat het meestal om nieuwe digitale diensten gebaseerd op repositories. Deze repositories zijn echter nog maar een begin van een heel nieuw palet aan mogelijkheden voor bibliotheken.
Kortom er is zat werk aan de winkel.
Literatuur:
Evans, J. A. (2008). Electronic Publication and the Narrowing of Science and Scholarship. Science 321(5887): 395-394. http://dx.doi.org/10.1126/science.1150473 (restricted access)
Labels: bibliotheken, blogkermis, consumeren, produceren
