WoW! Wouter over het Web

De vierde (biblio-)blogkermis gaat alweer van start. De exploitant de keer is Astrid Scribbles. De kermis staat dus helemaal in Hengelo (O.). Maar virtueel is het oosten altijd heel dichtbij.

Astrid heeft een lastig thema gekozen als onderwerp: "nut en noodzaak van klassieke media". Ik heb nog geen idee wat ik er over ga schrijven, maar ik zag in het commentaar op de aankondiging een comment van Mark Deckers die in de valkuil trapte door te stellen dat wetenschappelijke bibliotheken voor 95% draaien om digitale content en slechts 5% om gedrukte media. Ik had het bijna zelf kunnen schrijven , maar ik noem het een valkuil omdat ik net die avond in mijn reader een post van Bert Zeeman was tegengekomen die inging op de verschillen tussen wetenschappelijke bibliotheken in alfa, bèta en gamma wetenschappen. Wat Mark in zijn commentaar aangaf doet eigenlijk alleen opgeld voor de bètabibliotheken. En ook in de betabibliotheken, wat Wageningen toch voor het grootste deel is, hebben we moeite met de gebruikers te wijzen klassieke manier van het vinden van informatie.

Een andere post die ook op deze blogkermis betrekking heeft was die Ern@zone over webdetective, een prachtige site uit de oude doos. Helaas voldoet deze site niet meer aan een van de punten van hun eigen criteria van een goede website, namelijk punt 16 "Is het duidelijk dat de informatie actueel is gehouden?" van hun checklist, want volgens het colofon werd de site voor het laatst geüpdate op 11 spetember 2006.

Waarom ik er hier dan op in ga?
Er is momenteel veel belangstelling voor de onderwerpen informatievaardigheden en mediawijsheid. De Webdetective was een goede cursus om leerlingen te helpen met het beoordelen van informatie op het Web. Helaas is de site in vergetelheid en onbruik geraakt. Het voldeed dan wel niet aan allerhande didactische voorwaarden, maar ik ben tot nu toe geen goede Nederlandstalige sites tegengekomen die die onderwerp wel goed behandelen. Ik ben een voorstander van de site afstoffen en oppoetsen en er voor te zorgen dat die ook in FF werkt.

Dit is nog niet mijn bijdrage aan deze ronde van de blogkermis, maar het waren zo een paar blogposts die mij onder ogen waren gekomen op dezelfde avond dat ik de onderwerspskeuze voor de blogkermis las. Voorwaar een actueel onderwerp.

Ik denk dat ik eens ga nadenken over de contextualisering, in het kader van de blogkermis, waar Jos van Helvoort het over had in het commentaar over weer een andere post die aan dit thema raakt.

Foto: Radio Nederland

Labels: blogkermis, informatievaardigheden, mediawijsheid

Vandaag mocht ik voor de docenten van de HAN faculteit economie en management 2 uur lang een presentatie geven over zoeken op het Web en een verbinding leggen naar informatievaardigheden voor hun studenten. Een lang verhaal over zoeken kan wat saai worden wanneer er geen oefeningen tussendoor gegeven kunnen worden. Toch ben ik wel geslaagd om hun aandacht voor die tijdspannen vast te houden met de volgende presentatie.



Wanneer ik naar de reacties van Masja van Fruchten en Hans (Mestrum) on Experience geven zij ook aan dat ik in die opzet gslaagd ben. Hans heeft ook foto's, video en een podcast online staan. De links naar allerhande dingen staan trouwens ook online op mijn wiki.

Pas tegen het einde van de presentatie ging in op een wat meer formeel plan van informatievaardigheden. Maar naar mijn mening is dat niet voldoende. De docenten en studenten moeten ook beter gebruik gaan maken van allerhande Web 2.0 tools om te leren hun eigen informatie te kanaliseren te regiseren en te aggregeren in hun eigen kenniswereld.

Wanneer ik luisterde naar de verschillen in inzcht tussen docenten en mediatheken van de HAN, realiseerde ik me dat daar nog heel veel werk aan de winkel is.

Labels: HAN, informatievaardigheden, Zoeken, zoekmachines

Sinds ik het artikel van Hull, Pettifer en Kell (2008) over de persoonlijke digitale bibliotheken van onderzoekers heb gelezen ben ik voor mezelf steeds meer met dat onderwerp bezig gegaan. In het vliegtuig was ik al eens aan een uitgebreide blogpost over dat artikel begonnen, en zat ik te balen over het feit dat ik het artikel niet in elektronische vorm bij de hand had. Ik had zoals de meeste wetenschappers doen, een PDF download naar de printer gestuurd, en ben dat artikel op een voor mij gelegen moment gaan lezen. In dit geval tijdens een intercontinentale vlucht van Europa naar de VS.

Aantekeningen had ik tijdens de vlucht op de PDF gekrabbeld. De metadata later naar mijn EndNote gedownload. Op een derde moment een PDF naar mijn notebook gedownload, en die weer gekoppeld aan de juiste EndNote beschrijving. Mijn grootste ei over dat artikel heb ik op mijn Engelse blog geplaatst. Nadien moest ik weer een keer met de papieren versie van de download aan de slag met mijn eigen aantekeningen omdat ik nog wat van de genoemde referenties wilde natrekken. Dus tijdens de vakantie in een off-line huisje in de Belgische Ardennen kwam de papieren versie weer tevoorschijn uit een stapel afgedrukte artikelen waar ik nog wat mee moest.

Ik vermoed dat veel van onze onderzoekers soortgelijke ervaringen kunnen delen. Het papieren en digitale spoor lopen nog steeds naast en door elkaar heen. Sommige dingen gaan digitaal, andere slechts op papier. Aan de informatieconsumptie kant steekt het papieren spoor nog veelvuldig zijn kop op. Terwijl aan de informatieproductie kant wel bijna volledig elektronisch wordt gewerkt. Al was het maar om de simpele rede dat de wordprocessor niet meer uit de wetenschappers toolbox weg te denken valt.

Als wetenschappelijke bibliotheek die voor onze gebruikers aan de informatieconsumptie kant van hun werkveld zit, hebben we nog niet volledig onze diensten bewezen als digitale bibliotheek. In onze eigen perceptie zijn wij een meestal al een digitale bibliotheek -misschien dat voor sommigen een hybride bibliotheek meer op zijn plaats is- maar in de praktijk van eindgebruiker, onderzoeker of student, treedt er ergens een wissel op van digitaal naar papier gebruik en komen onze klanten vaak in een soort papieren kloof terecht.

Om deze papieren kloof te overbruggen is het voor bibliotheken belangrijk om onze gebruikers bij te staan met de juiste gereedschappen. Waar we onze eindgebruikers allang hebben leren om te gaan met EndNote om metadata van artikelen die ze lezen te beheren, moeten we nog sterker in gaan zetten op dit soort producten (Refworks heeft vergelijkbare capaciteiten) om de PDF management capaciteiten van de citation managers beter te gebruiken. Onze buitenlandse MSc en PhD studenten gebruiken dit al meer dan de meeste vaste onderzoekers aan de universiteit.

Vervolgens is het belangrijk om onderzoekers kennis te laten maken met simpele (gratis) tools als PDF-XChange Viewer om de gedownloade PDFs van artikelen te kunnen annoteren, highligthen en wat dies meer zij. Het was door een post van Peter van Laarhoven dat ik kennis maakte met dit programma. Sinds ik het ben gaan gebruiken snap ik niet dat dit soort functionaliteiten niet in de standaard Acrobat reader ingebouwd is. Dat je voor het annoteren en merken van delen van tekst de veel duurdere Acrobat writer nodig hebt. PDF XChange Viewer, doet dit gratis en stelt je prachtig in staat je persoonlijke digitale bibliotheek te annoteren. Je eigen bibliotheek te verrijken en echt te personaliseren. Jouw persoonlijke digitale bibliotheek!

Waar ik voorheen altijd volstond met een link te leggen in mijn EndNote bibliografie van artikelen die ik had gelezen, ben ik sinds kort bezig om alle PDF's van de artikelen die ik heb gelezen binnen te halen. Ik zit al op 54 PDFs, nog maar 587 te gaan.

Alleen door zelf actief met dit soort dingen in de weer te zijn, kun je je gebruikers met praktische raad en daad van dienst zijn.

Nu alleen nog eens nagaan hoe we onze ICT collega's er van kunnen overtuigen dat PDF-XChange Viewer standaard op alle WUR-Clients geïnstalleerd moet worden om een volgende stap naar een digital workflow te kunnen maken.

Literatuur:
Hull, D., S.R. Pettifer & D.B. Kell (2008). Defrosting the Digital Library: Bibliographic Tools for the Next Generation Web. PLoS Computational Biology 4(10): e1000204. http://dx.doi.org/10.1371/journal.pcbi.1000204 (Open Access)

Labels: EndNote, informatiemanagement, informatievaardigheden

Vanochtend mocht ik eerst cursus geven over het zoeken naar vrij toegankelijke wetenschappelijke informatie op het Web. Het doelgroep van deze cursus is altijd een beetje tweeledig. Ten eerste onderzoekers die om een of andere reden niet met de bibliotheeksystemen willen zoeken, om die wat meer vaardigheden bij te brengen zodat ze efficienter met allerhande webzoekmachines om kunnen gaan. Ik ben niet meer verbaasd wanneer de meesten Google Scholar nog niet kennen, ook niet nu die zo handig geworden is voor het opsporen van vrij toegankelijke versies van wetenschappelijke artikelen.

De twee reden voor deze cursus zijn onze studenten, vaak van zeer internationaal pluimage, maar ook onze 'eigen' studenten vliegen meestal uit voor een periode van studie in het buitenland. In de praktijk hebben ze lang niet altijd beschikking over een digitale bibliotheek zoals wij in een Nederlandse universiteitsbibliohteek gewend zijn. In die gevallen is het efficient opsporen van wetenschappelijk materiaal een belangrijke vaardigheid.

Mooie bijkomer vandaag was dat Sinterklaas tijdens de cursus een bezoek kwam brengen. Dat moesten we dus in het Maleis, Pools, Beninees en zo nog wat meer nationaliteiten ook maar even uitleggen.

's Middags moest ik uit een ander vaatje tappen. Ik was uitgenodigd om voor de onderwijzers van de lokale middelbare school een verhaal te houden over de doorlopende leerweg informatievaardigheden voor leerlingen en studenten te geven. Mooie opdracht, maar ik had zelf meer het idee om ook de onderwijzers te confronteren met het gat tussen de digital natives en imigrants en het accent op mediawijsheid te leggen. Zelf zag ik mijn rol als het stimuleren van de discussie voor de werkgroepen die daarna met dit thema aan de slag mochten. Eigenlijk is het wel een logisch verhaal om vanuit de informatievaardigheden ook verder te werken aan mediawijsheid. Bij ons aan de universiteit gebeurt daar weinig aan voor zover ik dat kan waarnemen.

Ik denk dat het stimuleren van de discussie wel is gelukt. Alleen kon ik daar niet meer bij zijn. Ik was van te voren al spaarzaam geweest met het maken van slides in mijn powerpoint presentatie, men was trouwens wel verbaasd dat ik voor mijn verhaal een powerpoint had voorbereid. Het ging mij dit keer om het vertellen van het het verhaal. En de leraren luisterden geboeid. Af en toe geroezemoes, zoals bij een plaatje uit het tijdsbestdingsonderzoek. Soms kwamen er voor hen totaal nieuwe dingen voorbij, zoals bijvoorbeeld Librarything.

Aan het eind van mijn presentatie nog gewezen op de 23 onderwijsdingen die Rob Coers met de Overijsselse bibliotheken voor het onderwijs aan het ontwikkelen is. In Wageningen zijn ze daar klaar voor.

Labels: informatievaardigheden, mediawijsheid, Searching for Science

Tijdens de workshop over tagging zie ik telkens mooie voorbeelden voorbij komen waarmee ik -of mijn bibliotheek- ook wat mee kan.

In de nieuwe leeromgeving voor informatievaardigheden, wordt al op een hele slimme manier gebruik gemaakt van Collexis en worden allemaal tags gepresenteerd waarop je verder kunt bladeren.

De tags komen ook op een tweede manier terug. In de rechterbalk bij de search plans wordt gewezen op additioneel materiaal dat medewerkers van de bibliotheek hebben geselecteerd elders op het Web, en getagged hebben in Del.icio.us. Nog geen grote verzameling want het is nog allemaal in ontwikkeling.

Labels: BTUD08, delicious, informatievaardigheden

De vraag stellen is hem beantwoorden, en volgens mij is het antwoord een volmondig ja. Hier ligt een kans voor de bibliotheek. Een kans die schreeuwt om gegrepen te worden.
De klassieke pijlers van de competentie informatievaardigheden zijn informatie vergaren, ordenen, beoordelen en verwerken. In het snel veranderende informatielandschap komt daar nu je actieve participatie aan de informatiemaatschappij bij. De mogelijkheden die social software bieden dient een rol te krijgen in het curriculum.
Weblogs, wiki's, IM, gepersonaliseerde startpagina's, social networks, software om mee samen te werken zoals Zoho of Google docs zijn onderwerpen die daarbij aan bod kunnen komen.
Moeten komen?
Maar studenten hebben allemaal een hyves account kan je vervolgens tegenwerpen. Zij zijn de digital natives, waar wij slechts immigranten zijn. Die boude stelling over generatiekloven durf ik trouwens gerust te betwisten. Je kan ook vertellen dat er professionele social networks zijn, andere clubs waar je lid van kunt worden. Of niet. Waar het om draait is, dat het een goed geïnformeerde keuze is.
Aan de universiteit is groepsonderwijs nog steeds in. Ik herinner mij nog een vak ik mijn eerste jaar: "Plantentelers in de plattelandsontwikkeling". De PC was toen nog net niet uitgevonden. Dat vak bestaat (helaas) niet meer, alleen de onderwijsvorm is 25 jaar na dato nog steeds alomtegenwoordig. Alleen zijn de huidige docenten niet op de hoogte van alle nieuwe mogelijkheden die er zijn om deze groepsprocessen te faciliteren. Het versturen van Word documenten met "track changes" is voor groepswerk niet meer van deze tijd. Start een blog of hyves om over ideeën te brainstormen. Gebruik een wiki om informatie gezamenlijk vast te leggen. Schrijf gezamenlijk aan een rapport met Zoho of Google docs. Er zijn talloze mogelijkheden om deze bal in te koppen. Als kenners van het informatielandschap, early adoptors in de informatiemaatschappij hebben we een gidsrol in informatieland.
Wij hebben het in Wageningen nog niet ingeploegd in onze huidige informatievaardigheden vakken, maar dat kan weldra komen. En ik denk dat er ook kansen liggen aan het de rest van het universitaire bestel in een paar spetterende workshops deze nieuwe mogelijkheden voor het voetlicht te brengen.
Kortom er is werk aan de winkel!
Mijns inziens moeten allerlei social software tools onverwijld ondergebracht worden in het informatievaardigheden curriculum.

Labels: informatievaardigheden, Social Software